نقد فیلم فریبنده «ما در بهشت»/ ساخت جهنمی از ایران!/ فریبی بزرگ برای جلب توجه جشنواره‌ها

گروه فرهنگی «سراج24»: همه چیز از یک دیدگاه شروع می شود؛ گاه زیبایی آسیب شناسانه ای پشت نگاه دوربین ات نشسته و می خواهد نقد شرایطی نابسامان جهت بهبود کند و گاه تنها می خواهی چرک نویس نگاه خارجی نشینانی شوی که از ابتدای قوم پارس به دنبال سیاه بختی مردمانش بودند و حالا که 37 سالی است که مستقل شده شمشیری بُرنده تر هم دارند. نقدی صریح و شفاف بر بی عدالتی ها به خودی خود بسیار هم جایز و لازم است، اما اگر بخواهی سوزن تشویش را برای خوشایند جشنواره های خارجی به جان سرزمین ات فرو کنی دیگر نه منتقد هستی و نه هنرشناس بلکه بیگانه پرست شمرده خواهی شد و بی نشان از معرفت خاک وطن پرستی در اذهان عمومی مردمان کشورت طبقه بندی می شوی. البته این برچسب های بی قافیه را نمی توان به فیلم اول سینا عطائیان روا داشت که منظور به سازندگانی است که سال ها به دنبال ربایش دل آن سویی ها نفس کشیده و حلقه های فیلم را سامان می دهند!

فیلم " ما در بهشت" چندی پیش جایزه جانبی سواچ را در شصت و هشتمین دوره‌ جشنواره لوکارنوی سوئیس به دست آورد. جایزه ای که جهت حمایت از فیلم های اول فیلمسازان با مبلغ قابل توجهی پول همراه است و بعد از سال ها سینمای ایران را در این جشنواره معتبر جهانی صاحب نشان کرده است. اما مساله قابل تامل در اعلامیه هیات داوران برای جایزه اعطا شده به فیلم یاد شده بوده که محصول مشترک ایران و آلمان می باشد و هیأت داوران جشنواره لوکارنو، آن را به عنوان فیلمی قوی و جسورانه یاد کردند. جمله مهمی که هیات داوران برای فیلم فوق بیان کردند، می تواند چکیده ای از سیاست ورزی جشنواره های خارجی را عیان کند و از این حیث جای پرداخت در این مجال دارد. هیات داوران لوکارنو، جایزه سواچ را به فیلم " ما در بهشت" به این دلیل اعطا کردند که " در این فیلم می ‌توان حدس زد که زنان ایران علیرغم فشارهایی که با آن روبرو هستند، در همان لحظات کمی که طعم آزادی را می‌ چشند، تا چه اندازه احساس امیدواری می‌ کنند." این جمله گویا که در آن نقش رنجور و درمانده زنان داخل ایران رنگی برجسته داشته و اذعان به مشکلات و فشارهای بسیار بر آن ها دارد، دلیل حمایت از تولیدات سیاه نمایانه در خصوص وضعیت زنان در ایران بوده که مراتبی چون اهدای تندیس جشنواره ها و رسانه ای کردن فیلمسازان را در پی خواهد داشت. بحث پیش رو در صفحه فرهنگی "آوینی فیلم" نه در جهت حمله به آثاری سینمایی به نگارش درمی آید بلکه جهت روشن سازی اذهان مغلوب شده در بهشت ساختگی از غرب خواهد بود تا روشن شود که چگونه می توان مرز میان تعهد در پرداخت معضلات درون کشور را با هم سلیقگی با هیات داوران سیاست مابانه جشنواره ها تاخت زد!

حالا نگاهی داشته باشیم به مختصات و درون مایه داستانی فیلم " ما در بهشت" که با استقبال خوب مردان لوکارنو برخوردار شد. شخصبت محوری این فیلم معلمی جوان با نام هانیه بوده که با خواهر و شوهر خواهرش در تهران زندگی می‌کند. مشکل او مسیر طولانی طی شده در هر روز میان خانه تا محل کار واقع در حومه شهر تهران بوده که مشکلاتی را برایش رقم می زند و در این بین به دنبال انتقال به تهران بوده که آن هم سدی عظیم را به دنبال خود دارد. این فیلم که به نوعی فعالیت جدیدی از خانواده پناهی ها و این بار برادر جعفر پناهی با نام یوسف پناهی محسوب می شود، از طرفی به دنبال نمایش محرومیت های مناطق حاشیه نشین و فاصله مندی با تفکر و ابزارهای شهرنشینی می باشد و از سویی می خواهد منعکس کننده وضعیت نامساعد زندگی زنان در ایران باشد و سختی های بسیاری که به دلیل بافت سنتی برای این قشر وجود دارد. اگر چه در مورد این نگاه یک جانبه و احساساتی فیلمساز، تردیدهای بسیاری باقی است، اما نحوه نمایش و سکون نهفته در اثر، حتی قابلیت دراماتیکی ندارد و از این رو مشخص است که جایزه اعطا شده از چه رو بوده است! سینا عطائیان، جوان خلاقی که پیش از این برای اولین بار فیلمی در ایران با استفاده از تکنیک روتوسکوپی با نام "مخصوصا موسیقی" با بازی رضا کیانیان ساخته بود، در اولین فیلم بلند خود سعی کرد تمرکزی به بافت حاشیه نشینان شهر داشته باشد که البته این خواسته در عمل بیشتر متمرکز به احوال دختری با نام هانیه و مشکلات زنان در جامعه شد! تفکری که در نام طعه آمیز فیلم در برابر خشونت نهفته در سودای شهرنشینی به چشم می خورد و سوالی که فیلمساز برای ایده خود در فیلم طرح می کند که آیا ما در بهشت به سر می بریم؟!